LED lampjes bestaan al vele tientallen jaren. Denk maar aan de rode en blauwe controlelampjes in allerlei audio toestellen. LED betekent licht-emitterende diode. Een diode is een halfgeleider en als je daar stroom door stuurt, licht het op. Decennia lang werd getracht dat licht voldoende sterk en vooral in de juiste lichtkleur te produceren. Dit is sedert een aantal jaren een feit. De eerste bruikbare LED lampjes waren heel zwak en het schrille witte licht schrikte veel mensen af. Tot op heden draagt LED die reputatie, ten onrechte, mee. Vooral de laatste paar jaar is er heel veel veranderd. De ledverlichting van vandaag kan moeiteloos concurreren met halogeenlampen qua lichtsterkte. Bovendien kan je LED verlichting in heel wat lichtkleuren verkrijgen. 

 

 

Koud of warm wit licht
 

You turn van Deltalight - gang verlichting © Delta Light 

 

De lichtkleur wordt uitgedrukt in graden Kelvin, afgekort °K. Zo heb je LED in 2300°K wat zo warm wit, bijna geel licht is als kaarslicht. De meeste courante vormen zijn: 2700°K wat overeenkomt met halogeenlampjes op netspanning; 3000°K wat overeenkomt met een laagspanning halogeenlampje, 4000°K wat neutraal licht wordt genoemd en meestal in tuinverlichting wordt gebruikt en tenslotte 6000°K wat heel schril wit licht is. De laatste soort is niet echt geschikt voor huiselijke toepassingen. Het is wel zo: hoe warmer de lichtkleur, hoe lager de lichtopbrengst. Als de lichtkleur geen rol speelt maar vooral de hoeveelheid licht belangrijk is, wordt er nog steeds geopteerd voor 6000°K lampjes.

 

Wandlampen met LED - Modular Boxlight © Modular - Boxlight

 

Op de markt zijn er veel ledlampen in felle, witte kleuren want koud LED geeft meer licht en geeft ook de indruk van meer licht. De fabrikanten die nog steeds LED produceren van de eerste generaties en op die manier goedkopere LED willen aanbieden, staan dus voor een dilemma. Wanneer ze het licht warmer willen maken, gaat het rendement van de toch al zwakkere lampjes dermate achteruit dat er nog nauwelijks licht uit komt. Het gebruik van koud, witte LED hou je best voor plaatsen waar de lichtkleur nauwelijks belang heeft, bijvoorbeeld als veiligheidsverlichting.

 

Witte woonkamer met open haard - LED lampen © Delta Light

 

Als je binnenin een LED spot kijkt, zie je dat de LED zelf, het kleine vierkante tegeltje, geel is. Die gele kleur is een coating die op de LED wordt aangebracht en die maakt het van natuur uit schrille licht van een LED, warm wit . Hoe geler de coating, hoe warmer het licht maar die coating houdt natuurlijk ook licht tegen.  Vandaar de mindere lichtopbrengst. De laatste nieuwe generatie werkt op een andere manier. De witte lichtkleur wordt elektronisch beïnvloed zodat middels een regeling op het toestel het licht kan ingesteld worden tussen koud en warm wit, volgens eigen voorkeur. Deze toestellen zijn echter nog zeldzaam maar zullen binnenkort de norm worden.

 

 


Wat is RGB?

Tot zover spraken we over wit licht, warm of koud.  Maar er is ook RGB LED, meer bepaald: rood geel blauw LED. Theoretisch gezien is wit licht een mengeling van alle kleuren licht. Als je rood, geel en blauw licht mengt, krijg je opnieuw wit licht. In de praktijk valt dit wat tegen. Wil je leuke kleurtjes, is RGB de beste manier. Wil je daarnaast ook wit licht zal je toch merken dat dit door een RGB ledlampje geproduceerde wit licht niet dezelfde helderheid vertoont van een echte witte LED.  Het blijft een beetje groezelig wit.

 

Driehoekige RGB lampen met kleurtjes - Led verlichting © Modular

 

Haal je een RGB spot in huis heb je naast de voeding ook nog een sturing nodig. Die sturing kan in vooraf ingestelde loops draaien, steeds wisselend van kleur in een langzaam of minder langzaam tempo of je kan je kleur kiezen door het zelf mengen van de drie hoofdkleuren via de drie knoppen op de bijgeleverde afstandsbediening. Een RGB ledlamp is leuk speelgoed maar gaat toch wel gauw vervelen. Een mens is immers niet gemaakt om te leven in hemelsblauw of smaragdgroen of frivool roos licht. Zorg er dus steeds voor dat de ruimte, naast de RGB ook normaal witte verlichting heeft.

 

 

Effect van de omgeving op LED - Deltalight © Delta Light


De lichtkleur wordt ook beïnvloed door de omgeving. De wandlampen in de traphal op bovenstaande foto zijn wit maar de hele ruimte baadt in een geel licht omwille van de gele muur. 

 

Bakstenen muur met ingebouwde led verlichting © Delta Light


De wandlampjes buiten op de bakstenen muur zijn ook uitgerust met witte LED al lijkt het licht baksteenrood. 

 

 

 

De kleurweergave index

De kleurweergave index is een moeilijk woord voor een eenvoudig begrip. Een alledaags voorbeeld: je trui kan in het buitenlicht diepbruin lijken maar binnenshuis krijgt het een groen tintje. Dit is gevolg van het feit dat kunstlicht niet op dezelfde manier kleuren weergeeft als natuurlijk licht. Gloeilampen en halogeenlampen hebben altijd dezelfde kleurweergave index en die is niet bijster goed. Textiel of drukwerk zal er altijd anders uitzien in natuurlijk licht dan onder dat type lampen. De meeste spaarlampen zijn zo mogelijk nog erger.  Je kan er wel de lichtkleur kiezen maar de kleurweergave index is bijna altijd bedroevend laag zeker bij de huis en tuinlampen die je in de supermarkt koopt.

 

Hanglampen in bolvorm - ledverlichting © Delta Light

 

Die index wordt uitgedrukt in CRI plus een getal, bijvoorbeeld CRI>80. Dit betekent dat die lamp in staat is om voor meer dan 80% de kleuren te benaderen zoals in het natuurlijke licht.  CRI>90 betekent dat de LED lamp voor meer dan 90% de natuurlijke kleur benadert. In de beginjaren van LED hadden alle lampjes een zeer lage kleurweergave index en was de situatie al even bedroevend als bij spaarlampen. De laatste jaren is CRI>80 de norm geworden. Heel wat producenten van high-end verlichting bieden nu ook LED aan in CRI>90 wat een heel natuurgetrouwe kleurweergave garandeert. Vooral in kledingzaken en drukkerijen was daar vraag naar. De winkelier of drukker wil immers dat zijn product er net zo blijft uitzien op straat dan in de winkel. Veeleisende consumenten zoeken eveneens naar CRI>90. Je betaalt er wel meer voor en ook hier weer, net zoals met koud en warm wit licht,  een CRI>80 heeft een grotere lichtopbrengst dan een CRI>90.